Das ist das jiddische Lied Zog nit keynmol az du gayst dem lezten veg:

זאָג ניט קײנמאָל

,זאָג נישט קיינמאָל אַז דו גייסט דעם לעצטן וועג
;כאָטש הימלען בלײַענע פֿאַרשטעלן בלאָע טעג
– ווײַל קומען וועט נאָך אונדזער אויסגעבענקטע שעה
!עס וועט אַ פּויק טאָן אונדזער טראָט – מיר זייַנען דאָ

,פֿון גרינעם פּאַלמען – לאַנד ביז לאַנד פֿון ווייַטן שניי
.מיר קומען אָן מיט אונדזער פּייַן, מיט אונדזער וויי
,און וווּ געפֿאַלן ס’איז אַ שפּריץ פֿון אונדזער בלוט
.ס’וועט אַ שפּראָץ דאָרט אונדזער גבֿורה אונדזער מוט

,ס´וועט די מאָרגן-זון באַגילדן אונדז דעם הייַנט
,און דער נעכטן וועט פֿאַרשווינדן מיטן פֿייַנט
-און אויב פֿאַרזאַמען וועט די זון אין דעם קאַיאָר
.ווי אַ פּאַראָל זאָל גיין דאָס ליד פֿון דור צו דור

,דאָס ליד געשריבן איז מיט בלוט און ניט מיט בלײַ
.ס´איז ניט קיין ליד פֿון אַ פֿויגל אויף דער פֿרייַ
,דאָס האָט אַ פֿאָלק צווישן פֿאַלנדיקע ווענט
.דאָס ליד געזונגען מיט נאַגאַנעס אין די הענט

,טאָ זאָג ניט קיינמאָל אַז דו גייסט דעם לעצטן וועג
.כאָטש הימלען בלײַענע פֿאַרשטעלן בלאָע טעג
– ווײַל קומען וועט נאָך אונדזער אויסגעבענקטע שעה
!עס וועט אַ פּויק טאָן אונדזער טראָט – מיר זייַנען דאָ

Die Transkription:

Zog nit keynmol

Zog nit keynmol az du gayst dem letzten veg,
Ven himlen blayene farshteln bloye teg;
Vayl kumen vet noch undzer oysgebenkte shuh,
Es vet a poyk tun undzer trot – mir zaynen do!

Fun grinem palmenland biz land fun vaysen shney,
Mir kumen un mit undzer payn, mit undzer vey;
Un voo gefalen iz a shpritz fun undzer blut,
Shpritzen vet dort undzer gvure, undzer mut.

Es vet di morgenzun bagilden undz dem haynt,
Un der nechten vet farshvinden mitn faynt;
Nor oyb farzamen vet di zun in dem ka-yor,
Vi a parol zol geyn dos leed fun door tzu door.

Geshriben iz dos leed mit blut und nit mit bly,
S’iz nit keyn leedl fun a foygel oyf der fry;
Dos hut a folk tzvishen falendike vent,
Dos leed gezungen mit naganes in di hent.

Zog nit keyn mol az du gayst dem letzten veg,
Ven himlen blayene farshteln bloye teg;
Kumen vet noch undzer oysgebenkte shuh,
Es vet a poyk tun undzer trot — mir zaynen do!

Meine Übersetzung:

Sag niemals du gehst den letzten Weg

Sag niemals du gehst den letzten Weg
Der blei verhangene Himmel versperrt das Blaue,
Aber kommen wird unsere herbeigesehnte Stunde
Unser Schritt wird wie ein Trommelschlag davon künden: Wir sind da!

Von grünem Land mit Palmen bis zum Land von weißem Schnee
Kommen wir an mit unsereren Schmerzen, unserer Not;
und wo immer unser Blut auf die Erde fiel
dort wird unser Stolz und unser Mut wachsen

Die Morgensonne wird uns das Heute vergolden
Und das Gestern wird mit dem Feind verschwinden
Und wenn auch die Sonne die Dämmerung versäumt
Wird dieses Lied wie ein Fanal von Generation zu Generation gehen

Dieses Lied ist mit Blut geschrieben und nicht mit Blei
Es ist kein Lied von einem Vogel in der Freiheit
Es ist von Leuten mitten in einstürzenden Wänden
Das Lied wird gesungen mit Maschinenpistolen in den Händen

Sag nie du gehst den letzten Weg
Der blei verhangene Himmel versperrt das Blaue,
Aber kommen wird unsere herbeigesehnte Stunde
Unser Schritt wird wie ein Trommelschlag davon künden: Wir sind da!


Hirsch Glik schrieb dieses Lied 1943 im Wilnaer Ghetto. Das Lied wurde sehr bald zu der Hymne der Partisanen, die sich in den Wilnaer Wäldern verbargen und gegen die Deutschen kämpften; es ist heute das bekannteste jiddische Lied aus dem jüdischen Widerstand gegen die Nazis. Ich habe es hier wortgetreu übersetzt und habe auf eine Nachdichtung verzichtet, daher kommt die im Deutschen etwas ungelenke Wortwahl und Satzstellung.

Die Geschichte des Wilnaer Ghettos ist  noch nicht vollständig historisch aufgearbeitet, z.b. was am 15./16. Juli 1943 wirklich passiert ist. Heute ist es Zeugnis eines verzweifelten Kampfes ums nackte Überleben, für התקווה, für eine Hoffnung, die sich erst 1948 erfüllen sollte.

Geschrieben von Wolfgang Schnier

Das Sein verstimmt das Bewusstsein. literatur & kultur| lesen & schreiben| tech & privacy| kritik & gesellschaft|

5 Kommentare

  1. Vielen Dank für die Reminiszenz. In meinen Kibbuz-Jahren haben wir das Lied jedes Jahr stehend gesungen – über uns ein immergrünes Portal, geflochten aus Zweigen, das die Inschrift „זכור“ trug und anschliessend abgebrannt wurde.

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s